GPS/GNSS ile yönlendirilen toprak işleme teknolojilerinin inşaat sektörüne tam anlamıyla entegre olması yaklaşık on yıl sürdü. Günümüzde orta ve büyük ölçekli yükleniciler bu teknolojiler olmadan verimli çalışamıyor. Yapay zekâ da benzer bir yol izleyecek gibi görünüyor: Verimlilik ve üretkenlikte büyük sıçramalar vaat etse de, bu noktaya gelmek için henüz yapılması gereken çok iş var. YZ, aslında daha geniş bir çerçevede "Makine öğrenmesi"ni kapsıyor. Ancak makineleri sahadaki deneyimli operatörlerle aynı seviyeye getirmek kolay değil – en azından şimdilik.
Trimble’dan Ian Welch şöyle diyor:
“Tam otonomiye doğrudan atlamaktansa, adım adım daha fazla otomasyona yönelerek bu hedefe ulaşmayı amaçlıyoruz.”
Oracle Industry Labs yöneticisi Dr. Burcin Kaplanoglu ise şunu vurguluyor:
“İnsan zekâsı sadece veriden ibaret değil – sezgi de işin içinde. 20 yıllık bir şantiye tecrübesi kolay kolay taklit edilemez ama işte YZ'nin vaadi bu.”
Amaç net: Daha az deneyimli operatörleri daha iyi hale getirmek, deneyimli olanları ise daha hızlı ve verimli kılmak – hem de daha güvenli ve çevreci bir şekilde.
Küçük başla, büyüt
Kademeli yaklaşım: Otonomi seviyeleri
Hexagon Geosystems Başkanı Neil Williams’a göre, sektör beş seviyeli bir otonomi sürecinden geçiyor:
1.Manuel Operasyon: Tam insan kontrolü.
2.Yardımcı Kontrol: Operatöre rehberlik ve otomatik bıçak kontrolü.
3.Kısmi Otomasyon: Bazı görevlerde makine otomatik çalışıyor, ancak operatör gözetimi gerekiyor.
4.Koşullu Otonomi: Belirli koşullarda makineler çoğunlukla bağımsız çalışıyor.
5.Tam Otonomi: Gerçek zamanlı adapte olabilen, tamamen bağımsız ekipman (henüz yaygın değil).
Bugün sektör genellikle 2 ila 4. seviyeler arasında ilerliyor. Makineler, operatörlerle daha entegre çalışarak hata oranlarını azaltıyor ve verimliliği artırıyor.
Oracle Industry Lab, görsel tanıma teknolojilerini kullanarak örneğin bir HVAC ünitesini fotoğraftan tanımlayıp gerekli tüm bilgileri otomatik olarak getirebiliyor.
Kaplanoglu, makinelerin birbirlerini izleyerek “taklit” yoluyla öğrenebileceği geleceği öngörüyor. Bir dozerin diğerini izleyip görevini öğrenerek kendi başına uygulayabilmesi mümkün olabilir.
Gör, öğren, uygula
Gelecekte iş makinelerinin tasarımı da otonomiye göre evrilebilir. Welch şöyle açıklıyor:
“İki büyük dozer yerine aynı işi yapan 10 küçük robot dozer olabilir. Buna ‘çoklu makine koordinasyonu’ diyoruz.”
Deere'den Veasy’ye göre, tek bir operatör birden fazla makineyi kontrol edebilecek.
Sürü halinde mikro makineler
YZ, GNSS gibi teknolojilerin başarısını temel alarak onları daha güçlü hale getiriyor. Görsel tanıma, gerçek zamanlı analiz, otomatik karar destek gibi uygulamalar artık ticari olarak uygulanabilir seviyede.
Hexagon’dan Williams:
“YZ bizim yönümüzü değiştirmedi ama yaptıklarımızı daha da güçlendirdi. Veriyi daha hızlı işliyor, daha anlamlı hale getiriyor.”
Yapay zekanın gerçek etkisi
Hexagon’dan Williams:
“Otomasyon işleri yok etmiyor, yeniden şekillendiriyor. Operatörler, daha değerli görevlere odaklanabiliyor.”
Tecrübeli operatörlere hâlâ ihtiyaç var çünkü makineleri onlar eğitecek. Karmaşık görevlerde hâlâ insan dokunuşu şart.
Ekibinizi yeni becerilerle donatın
Trimble’dan Welch şöyle diyor:
“İlk otomasyon uygulamaları kompaktörlerdeydi çünkü tek bir görevleri var ve bu görev kolayca optimize edilebilir. Ekskavatör ve dozer gibi çok işlevli makinelerde ise işler daha karmaşık.”
Kaplanoglu da ekliyor:
“Otonominin %90’ına ulaşabilirsiniz ama son %10 çok zordur. İnsan hatasına hoşgörülüyüz ama makine hatasına değil.”
Otonomide basit makineler avantajlı
rfvcde
David Settlemyer – Bentley Systems, Kıdemli Ürün Yöneticisi (İnşaat Mühendisliği)
Sektör uzmanıyla söyleşi
Bentley, daha önce varlık bakım süreçlerinde kullandığı yapay zeka destekli dijital ikiz teknolojilerini şimdi tasarım aşamasına taşıyor. OpenSite+ adlı platform, tekrarlayan görevleri otomatikleştirerek mühendislerin değerli işlere odaklanmasını sağlıyor. Bu uygulama, çizim üretimini 10 kata kadar hızlandırabiliyor ve yapay zekâ destekli açıklamalarla çizim doğruluğunu artırıyor.
Otonominin tam hali uzak bir hedefse, bugün kullanılan yarı otonom çözümler var mı?
Bu geçiş; YZ, IoT bağlantıları ve dijital ikiz teknolojilerindeki gelişmelerle mümkün olacak. OpenSite+, tasarım kararlarını otomatikleştirip inşaat senaryolarını simüle ederek verimliliği artırıyor ve kaynak tahsisini optimize ediyor.
Kısmi otonomiden tam otonomiye nasıl geçilecek?
Aksine, YZ tekrarlayan işleri üstlenerek çalışanların daha katma değerli görevlere yönelmesini sağlıyor. OpenSite+, karar alma süreçlerinde YZ desteği sunarak proje teslimatını ve verimliliği artırıyor.
Otomasyon işsizliğe neden olur mu?
Dr. Burcin KAPLANOGLU-Oracle Industry Labs yöneticisi
David SETTLEMYER–Bentley Systems, Kıdemli Ürün Yöneticisi (İnşaat Mühendisliği)
Neil WİLLİAMS-Hexagon Geosystems Başkanı
Otonom madencilik
Neil Williams, Hexagon Geosystems Makine Kontrol Birimi Başkanı,
Nitelikli operatörlere, makinelerin belirli görevleri nasıl gerçekleştireceğini öğretmek için hâlâ ihtiyaç duyulacak. “Ve bir noktaya geleceğiz ki, çok sayıda girdinin olduğu, gerçekten zor ve karmaşık görevleri sadece insanlar yönetebilir. Bu yüzden, kabinde hiç insan olmadan her şeyi yapabildiğimiz noktaya gelmemiz yıllar alacak” diyor.
"Otomasyon, işleri yok etmiyor, nitelikli hale getiriyor"
Caterpillar, büyük maden kamyonlarında otonom teknolojilere yıllardır yatırım yapıyor. Bugüne kadar bu araçlarla 8,6 milyar tondan fazla malzeme sıfır kazayla taşındı.
Araçlar; sensörler, algılama sistemleri ve çevre farkındalığı ile donatıldı. Engelleri tespit edip güvenli mesafeyi koruyabiliyor ve gerektiğinde otomatik olarak durabiliyor.