2023'te Suudi Arabistan’da ekonomik yavaşlama beklenirken, inşaat sektörü güçlü bir şekilde gelişmeye devam ediyor. Suudi Arabistan'ın 1 Temmuz 2023'ten itibaren petrol ihracatını günde 1 milyon varil (v/gün) azaltma kararının ardından petrol sektöründe beklenen düşüşle gerçekleşen üretim; 2022'de ortalama 10,6 milyon varil/gün oldu. Üretim seviyesinin 2023'te 9,6 milyon varil/güne düşeceği varsayıldığında, 2024'te petrol üretiminin ortalama 9,1 milyon varil/gün olarak tekrar artışa geçeceği belirtiliyor. Bu, 2023'te gerçek Gayri Safi Yurt içi Hasıla (GSYİH) büyümesini azaltırken reel 2023 GSYİH büyümesi yüzde 0,4 olarak revize ediliyor. Ancak, her iki yılda da ana büyümedeki itici gücün devam etmesinde beklenen petrol dışı sektör üzerindeki büyük yayılma beklenmiyor. Suudi hükümetinin 2022'deki büyüme hızını yüzde 20'nin üzerinde tutması pek mümkün olmasa da, mevcut olan yüksek kamu sektörü yatırım seviyesi sürdürülüyor. Büyüme açısından bakıldığında; bu eğilimlerin birleşimi, toplam yatırım harcamalarının 2023'te, 2022'ye göre yavaşlayacağı anlamına geliyor. 2022'deki mali fazlanın ardından, 2023'te bütçe; daha düşük petrol gelirleriyle yüzde 2,5 açığa dönerek harcama büyümesinde hafif dalgalanmalar yaratıyor. Dengeli bir bütçe için ortalama petrol fiyatının yaklaşık 95 dolar/ varil olması gerekiyor. 2023 için öngörülen petrol fiyatı 11 doların altında kalırken, 2022'de düşmesi öngörülen kamu yatırım harcamaları ise yüzde 15 oranında artıyor.

Suudi Arabistan'ın inşaat sektörü, özellikle devasa projeleri aracılığıyla, petrol dışı sektörler arasında güçlü bir büyüme gösteriyor.

Suudi Arabistan’ın inşaat görünümündeki zorluk; finansman eksikliği değil, inşaat işçileri (özellikle vasıflı personelin mevcudiyeti) ve artan inşaat malzemesi fiyatlarındaki durumdan kaynaklanıyor. Her iki faktörün de, ağırlıklı olarak Güney Asya ve Doğu Afrika'daki ülkelerden gelen inşaat işçi girişi ve Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından fiyatlardaki yükselişten kaynaklanıyor. İnşaat malzemesi maliyetlerindeki mevcut düşüş ile hafifletilmesi bekleniyor. Bununla birlikte talep; yakın vadede krallıkta, hem malzeme hem de işçi sıkıntısına yol açabilir. Yukarıdaki tablo, büyük ölçekli kalkınma için gerekli olan ulaşım ve su kanalizasyondaki artışla birlikte enerji altyapısının azalan önemini gösteriyor. Konut dışı yapılar sektöründe iki aşamalı bir büyüme ivmesi görülüyor. Pandemi kısıtlamalarının neden olduğu fazla kapasitenin sona ermesiyle ilk aşama 2024'te başlıyor. Suudi Arabistan, Had'e ev sahipliği yaptığı için konaklama sektöründe önem arz ediyor. (Mekke'ye yıllık İslami hac) 2025'teki beklenen duraklama, 2026 ve 2027'deki ikinci güçlü büyüme döneminden önce bekleniyor. Konut ve ticari faaliyetlerin ortaya çıkabileceği belirtiliyor. Genişleyen petrol dışı ekonomiyi yönetmek için kurumsal yapılara ihtiyaç duyulacağından, yapısal inşaat için geniş tabanlı bir talep isteniyor. Endüstriyel yapı inşaatındaki ılımlı büyüme, hala büyük bir fırsatı maskeliyor. Hidrokarbonlara dayalı sanayi politikasından inşaat malzemelerine, tüketim mallarına ve diğer çeşitlendirmeye dayalı sanayi politikasına ağırlık verilmesi, yeni alanlarda tek başına büyüme oranlarının daha yüksek bir harcama düzeyini gerektireceği belirtiliyor.

Beceri eksikliği

Suudi Arabistan'ın inşaat sektörü, petrol dışı sektörlerde büyümeyi sağlayan kilit bir rol üstleniyor. 2022'de yaklaşık yüzde 6,1'lik büyümenin ardından, krallıktaki gerçek toplam inşaat harcamalarının 2023'te yüzde 6,3 artması bekleniyor. İnşaat büyümesinde hafif dalgalanmalar beklenirken, 2024'te yüzde 5,3 artarak sağlıklı büyümenin kaydedileceği öngörülüyor. 2023'te yüzde 8,1'lik büyüme ile konut sektöründe belirgin bir toparlanma bekleniyor. Konut inşaatı harcamalarının 2023'te yüzde 4,1 artacağı tahmin ediliyor. Hükümetin, “Vizyon 2030” programının çeşitlendirme çabalarının yönlendirdiği konut dışı inşaat bileşenleri, Suudi inşaat sektörünün başlıca itici gücünü oluşturuyor. Konut dışı yapılar, inşaat harcamalarındaki büyümeyle birlikte 2022'de tahmini olarak yüzde 5,7'lik bir oranı karşılıyor. Bu durum, 2023'te yüzde 6,1'lik daha fazla büyümenin gerçekleşeceğini düşündürüyor. En yüksek büyümeyi yakalayan altyapı inşaatı harcamalarının bu seyri 2023'te yüzde 8,0 artmasıyla bekleniyor. Suudi Arabistan'da, “Vizyon 2030” gündeminin bir parçası olarak, dev projeler oluşturuluyor. Suudi Kamu Yatırım Fonu (PIF) tarafından planlanan projelerin tahmini maliyeti 600 milyar ABD Dolarını aşıyor. NEOM, Qiddiya, Amaala, Diriyah Gate, ROSHN, SPARK ve Al Ula NEOM projeleri; Suudi Arabistan'ın kuzeybatısında, Kızıldeniz ve Agaba Körfezi kıyıları boyunca uzanan 26.500 kilometrelik bir alanda olup, ABD'nin New Hampshire eyaletinden daha büyük bir yapıyı oluşturuyor. Bu yapı, akıllı şehir olan Linea ve yeni, yüzen sanayi şehri Oxagon'a ev sahipliği yapıyor. Spark'ın yanı sıra Suudi Arabistan'ın doğu eyaletinde yer alan 2030 yılına kadar kapalı karbon çemberi ile sanayi merkezi olmayı hedefleyen bölgesi NEOM'un; tüm enerji değeri zincirinden şirketlerin yer alacağı daha az karbon bağımlı ekonomiye geçişe öncülük etmesi bekleniyor. Suudi Arabistan'ın mega projelerle; yerel ve küresel turistler için büyük cazibe merkezleri haline gelmesi hedefleniyor. Bu sayede inşaat sektörü harcamaları için konaklama, diğer altyapı hizmetleri gibi faaliyetler doğrultusunda olumlu etkiler yaratılıyor.

Büyümeyi sağlayan inşaat